MİNYATÜR SANATI NEDİR? http://gurgenburanlar.blogcu.com/minyatur-sanati-nedir_1710867.html

Geleneksel sanatlar içinde yer alan minyatür, izleyenlere kuşbakışı bir görüş sağlarken objeleri önden sergiliyor. Eski ‘nakış‘ diye adlandırılan minyatür çizgilerle şekillenen bir tasvir sanatı. Minyatür üzerine sanatçı Nusret Çolpan’la görüştük.

Eskiden nakış denilen minyatür, bir tasvir sanatı olarak elyazmalarında, kitaplarda yerini almış. Nakış’ı yapan sanatçılara ise nakkaş denirdi. Nakkaşlar, dinsel konulardan, yöneticilerin yaşam biçimlerine, şehir tasvirlerinden, önemli olaylara kadar birçok konuyu işlemişler.

Minyatürün elyazmalarından, kitaplardan çıkarak günlük yaşama karışması ise ancak 20. yüzyılda gerçekleşti. Yaklaşık 30 yıldır minyatür sanatıyla uğraşan Nusret Çolpan daha çok kent minyatürleri, özellikle de İstanbul minyatürleri yapıyor.

Minyatür sanatını tanımlar mısınız? Nerede doğmuş bir sanattır?


Minyatür bizde tasvir, nakış diye adlandırılıyor. Nakış yapana da nakkaş deniyor. Minyatür kelime olarak batıdan geliyor. Kelime kökeni olarak minyatür, Ortaçağ Avrupası’nda el yazması kitapların bölüm başlarının ilk harflerini süsleyen kırmızı renkli ‘minium’ denilen boyadan alır. Minyatürde perspektif, gölge-ışık yok, her şey çizgi ile sınırlı. Çizgi ile belirtilmemiş hiçbir obje minyatürde yer almaz. Objeler önemine göre daha büyük ve küçük olarak belirtilir. Genelde şema havadan bakıştır. Bütün konulara kuşbakışı bakar ama objeleri önden görür. 15.yüzyıla kadar dünyada bu özellikler genel olan anlatım tarzıydı. Başlangıcına bizim tarihimizden baktığımızda köken Uygurlar’dır.

Uygurlar, Manizm, Budizm, Şamanizm etkisiyle bazı duvar resimleri, kumaş ve kağıt üzerine çizmişler. Uygurlar minyatürü büyük boyutlarda duvarlara fresklerini yapmış. Ama biz minyatür deyince bir kitap sanatını anlıyoruz. Tarihteki genel anlamıyla minyatür bir kitap sanatıdır. Çünkü kitaba yakından bakılıyor ve detaylı bir çalışma tarzı. Uygurluların yaptığı çalışma genelde İslam sanatındaki minyatürün kökeni gibidir. Moğollardan, İranlılara, Selçuklulardan Osmanlılara hakim kültürün özelliklerine göre zaman zaman değişmiş, değişik ekoller çıkmış. İranlılar yaptıkları çalışmalarda daha çok lirik ve mitolojik konulara önem vermişler. Selçuklular ve Osmanlılar daha gerçekçi, bilimsel, tarihsel konuları minyatürde işlemiştir. Osmanlı minyatürlerinin yüzde 80’ı günlük yaşama dairdir, padişahın seferleri, av partileri, gezilen şehirler, sünnet düğünleri çizilmiş. Kısmen peygamberler tarihi, dinsel konular işlenmiş.


Osmanlı’dan günümüze minyatürlerinin gelişimi nasıl olmuştur?

Osmanlı’da minyatür 15. yüzyılda yok gibidir. Fatih devrinde birkaç minyatür, II. Beyazıt devrinden birkaç kitap var. Bizde tam anlamıyla minyatürler Kanuni devrinde yapılmıştır. Günümüze gelen minyatürlerin yüzde 60’ı- 70’i bu dönemde yapılmıştır. Minyatür sadece padişah, çocukları ve saraydaki birkaç kişi için yapılıyordu. Elyazması olduğu için çoğaltılmazdı. 20. yüzyılın başına kadar geçen dört yüzyıl içinde, bu minyatürleri gören insanların sayısı birkaç bini geçmez. Sadece Mekke-Medine tasvirleri bazı camilerde çini üzerine işleniyordu. Onun dışında hiç yok. Klasik dönemin en büyük ustası Nakkaş Osman’dır. Türk minyatürünün Leonardo De Vinci’si gibi kabul edebileceğimiz Nakkaş Osman Surname ve Şeyhname minyatürlerini çizmiştir. Matrakçı Nasuh Kanuni ile birlikte seferlere gitmiş, gidilen yerleri çizmiş. Venedik’i, Cenova’yı, Zigetvar’ı, Belgrat’ı, Tebriz’i, Bağdat’ı ve Şam’ı çizmiş. Onun dışında 18. yüzyılda Levni var.


Levni’nin çizdikleri, Nakkaş Osman’a göre daha devrimci, atılımcıdır. Onun çiziminde, algılamasında, insanları yerleştirmesinde batı etkisi görülür. Ama Levni’den sonra bu iş bitmiş. Buhari gibi tek tük birkaç usta çıkıyor. Minyatür 18. yüzyılda bitmiş, 200 yıl uykuya dalmıştır diyebiliriz. 20. yüzyılın sonlarına doğru tıp profesörü Süheyl Ünver’in 60’lı, 70’li yıllarda tekrar canlanmaya başlamıştır. Minyatüre günümüzde hala bir işlev kazandırabiliriz. Çok farklı bir anlatım tarzı. 20. yüzyıl minyatür plastik sanatlar ile günlük yaşamın içine doğru taşınmıştır. Maksatımız minyatürü bugünkü insanın yaşamına, şehir mobilyasına sokmak. Anıtlar, metro, otel girişleri gibi alanlara minyatürü yerleştirmek.

Minyatüre nasıl başladınız?

15 yaşında ortaokulu bitirdikten sonra 5 sene okumadım ama çok iyi resim yapıyordum. Bir vesile ile 19 yaşında Cerrahpaşa Tıp Fakültesi’nde ders veren Prof. Dr. Süheyl Ünver ile tanıştım. O, tıp doktoru ama minyatürü diğer geleneksel sanatlarını tozlu raflardan çıkarıp günümüzde işler hale getirmiş kişidir. Aslında, minyatür tıp alanında geçmişte eğitim amacıyla kullanılmış. Yazma kitaplarda değişik tıbbi operasyonlar, anatomik şekiller, bitkiler hep minyatürlerle anlatılmış. Bu konuda yazmalardan herhalde 2-3 bin minyatür çıkar. Bu sanatlarda çok öğrenci yetiştirmiştir. Biz onun yanındaki ikinci nesil talebesiydik. Onunla tanıştıktan sonra minyatürleri görünce birden başka bir dünyaya girdim. Ben en çok küçük resimler yapıyordum, minyatürleri görünce “bu sanat bana daha uygun” dedim. Süheyl Hoca, resim yeteneği tamam ama okumanda gerek deyince ben 20 yaşından sonra lise ve üniversite okudum ve mimar oldum. Biz usta çırak ilişkisi içinde yetiştik ama günümüzde minyatürle ilgili üniversitelerde dersler ve bölümler açıldı. Bunlar sevindirici gelişmeler ama daha yolun başındayız. Daha yeni konulara, değişik boyama tekniklerine, malzemelere ihtiyaç var. Toplumda minyatür yeni filizleniyor, henüz bir doyuma ulaşılmadı. Belki 10 sene sonra çok daha değişik şeyler çıkabilir.


Minyatürde malzemeler neye göre seçiliyor?

Klasik minyatürün kağıdı, fırçası, boyası farklı. Eskiden yumurta akıyla terbiye edilmiş aharlı kağıt ve toprak boyalar kullanılıyordu. Şimdi onlara ulaşmak zor. En azından benim çalıştığım tarzda da gerek yok. Akrilik, yağlı ve sulu boyayı da kullanabiliyorum. Çalışma küçükse suluboya, orta büyüklükte ise akrilik, daha büyükse de yağlı boyayı kullanıyorum. Bazen akrilikle yağlı boyayı karıştırıp birlikte kullanıyorum. Akrilik boya da suda çözülüyor ama donduğu zaman bir kalınlığı, dokusu oluyor. Büyük resimlerde bu özellik gerekiyor. Çok büyük resimlerde suluboya ile hakimiyet kurmak zor. Akrilik veya yağlı boya olunca tablonun üstüne cam konmuyor o zaman daha güzel görünüyor.

Minyatürlerinizde hangi konulara ağırlık veriyorsunuz?

Preveze Deniz Savaşı, İstanbul’un fethi, Nuh Tufanı gibi figüratif çalışmalar da yaptım ama mimar olduğum için şehir tasvirleri daha cazip geliyor Bu çalışmaların yüzde 80’i de İstanbul’u anlatıyor. İstanbul ana konu. Çünkü çok zengin, her şey var İstanbul’da; deniz, orman, tarih her şey burada. Ben birçok yeri gezerek çizen Matrakçı Nasuh’un geleneğini devam ettiriyorum. Ben daha avantajlıyım, hava fotoğrafları ve internet olanakları var. Bu yüzden daha detaylı farklı şeyler yapmam gerekiyor. Gezdiğim şehirlerde fotoğraflar çekiyorum, dökümanlar topluyorum. Moskova, New York, Tokyo, Paris, Köln, Buhara, Venedik, Kudüs, Mekke ve Medine’yi gezdim ve minyatür üzerinde çalıştım. Benim çalışmalarımı üç kategoriye ayırabiliriz. Birinci konu İstanbul resimleri, ikincisi dünya şehirleri, bir de çini üzerine yapılan minyatürler. Çini üzerine yapılan eserler daha çok kişi tarafından görülebildiği için bence daha önemli. Bu daha önemli bunlar çünkü eserleri çini üzerinde şehir mobilyalarında yer aldığında daha çok kişi görebiliyor. Bu çalışmalar İznik Vakfı ile ortak çalışmalar. Onlardan başka seramik üzerine aslına uygun minyatür yapan yok. Metro’da ilk çalışmaları yaptık. Taksim Metrosu’nda tarihi bir konu anlatmak istedik ve Fatih’in gemileri karada yürütmesi sahnesini işledik. Her bölgeyi tarihi dokusuna göre bir konuyla resmettik. Osmanbey’de av sahneleri, Pangaltı’da da gemileri, kalyonları gösterdik. Levent’te de oraya ismini veren gemicileri, leventleri çizdik.

Hava Kuvvetleri Komutanlığı için yaptığım çalışmada havacılığın gelişimini anlattım. Büyük Millet Meclisi’ndeki çalışmamın adı da Türkiye ve Meclis. Yunanistan’da Ayvanoz var. Dubai’deki bir teknoparkta bir eserim var. 45 metre uzunluğundaki bu çalışma Dubai ve İstanbul’u anlatıyor. Ben tek tek figürlerden öte genel görünüşe önem veriyorum. Uzaktan bakıldığında çekiciliği olmalı. Bu da oradaki artı-eksi renk dengesiyle, lekelerle olur. Resim tadı olmalı ki heyecan versin. Zaten kendisi karmaşık bir çizim tarzı. Objeleri öyle bir yerleştireceksiniz ki çarpıcılığı olsun.



















MİNYATÜR SANATI NEDİR? http://gurgenburanlar.blogcu.com/minyatur-sanati-nedir_1710867.html